İrem Kaya 
Çekmecede unutulan eski telefonlar, bozulan bilgisayarlar ya da kullanılmayan kablolar çöpe atıldığında hem doğaya zarar veriyor hem de içlerindeki değerli malzemeler kayboluyor. Peki lisanslı bir tesise ulaşan elektronik atıklar nasıl geri dönüştürülüyor? Tuzla’daki Ouno Green Campus, Atık Elektrikli ve Elektronik Eşya (AEEE) geri dönüşüm tesisinde süreci adım adım paylaştı.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yetkilendirilen tesisin bulunduğu yerleşkenin tamamı Sıfır Atık Belgesi’ne sahip. Tesis, Vodafone’un Dünya İçin Lazım projesinde toplanan e-atıkları da geri dönüştürüyor.
1. Kabul: Önce radyasyon kontrolü
Tesise gelen elektronik atıklar önce radyasyon kontrolünden geçiriliyor, ardından tartılarak kayda alınıyor ve teslim eden firmaya Atık Kabul Formu düzenleniyor. Risk taşımayan atıklar kategorilerine göre ayrılıp geçici depolama alanına alınıyor. Radyoaktif risk tespit edilen atıklar ise Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu’na (TENMAK) gönderiliyor.
2. Söküm ve ayrıştırma
Depodan alınan cihazlar söküm bölümünde pil, kablo, plastik, metal, cam ve devre kartı gibi bileşenlerine ayrılıyor. Her malzeme farklı bir yoldan geri kazanılıyor:
- Cıva ve fosfor içeren floresan lambalar özel bir kırma sisteminde işlenerek cam ve tehlikeli tozlarından ayrıştırılıyor.
- Plastikler granül hammaddeye dönüştürülüyor.
- Kablolar bakır ve plastik olarak ikiye ayrılıyor.
- Karton ambalajlar kargo paketleri için dolgu malzemesine dönüştürülüyor.
3. Devre kartlarından bakır geri kazanımı
Sürecin en teknik kısmı devre kartları. İlk aşamada kartların üzerindeki elektronik bileşenler söküm ünitesinde ayrıştırılıyor. Bu sırada oluşan gazlar jet su filtresi, ultraviyole sistemi ve karbon filtrelerden geçirilerek arıtılıyor. Ardından kartlar saatte 500 kilogram işleme kapasiteli bir makinede öğütülüyor. Sonuçta yüzde 99’u bakır olan metal tozu ve fiber-reçine tozu elde ediliyor.
4. Her kilo kayda geçiyor
Geri kazanılan metal, cam, plastik ve pil gibi malzemeler tartılarak Bakanlığın Kütle Denge Elektronik Sistemi’ne bildiriliyor. Böylece atığı teslim eden şirketlere, geri dönüşümden elde edilen çevresel kazanım ve karbon ayak izi azaltımına dair veri sunulabiliyor.
Tesiste oluşan diğer atıklar da kaynağında ayrı toplanıyor; yağmur suyu ise depolanarak gri su sisteminde kullanılıyor. Eski bir cihazdan kurtulmak istiyorsanız, onu evsel çöpe atmak yerine lisanslı bir toplama noktasına bırakmak, hem içindeki malzemelerin geri kazanılmasını hem de doğanın korunmasını sağlıyor.
